Wyrażenia regularne i ich obsługa w PHP oraz JavaScript

Wprowadzenie

Wyrażenia regularne (ang. regular expressions, regex) to potężne narzędzie umożliwiające przeszukiwanie, dopasowywanie i manipulację tekstu. Są szeroko stosowane w różnych językach programowania, w tym w PHP i JavaScript. W tym artykule omówimy sposoby obsługi wyrażeń regularnych w obu tych językach oraz przedstawimy przykłady ich zastosowań.

Wyrażenia regularne w PHP

W PHP do obsługi wyrażeń regularnych najczęściej wykorzystuje się funkcje oparte na standardzie PCRE (Perl Compatible Regular Expressions), takie jak:

• preg_match() — sprawdza, czy dane wyrażenie regularne pasuje do ciągu.
• preg_match_all() — wyszukuje wszystkie dopasowania.
• preg_replace() — zamienia dopasowane fragmenty tekstu.

Przykłady wyrażeń regularnych w PHP

1. Proste dopasowanie liczby

$text = "Mam 2 koty.";
if (preg_match('/\d+/', $text, $matches)) {
    echo "Znaleziono liczbę: " . $matches[0];
}

Opis: \d+ dopasowuje jedną lub więcej cyfr.

2. Walidacja adresu e-mail

$email = "example@example.com";
if (preg_match('/^[a-zA-Z0-9._%+-]+@[a-zA-Z0-9.-]+\.[a-zA-Z]{2,}$/', $email)) {
    echo "Poprawny adres e-mail.";
} else {
    echo "Niepoprawny adres e-mail.";
}

Opis: Wyrażenie sprawdza poprawność struktury adresu e-mail.

3. Wyszukiwanie słów zaczynających się od litery "k"

$text = "kot i królik";
preg_match_all('/\bk\w*/i', $text, $matches);
print_r($matches);

Opis: \bk\w* wyszukuje słowa zaczynające się na literę k.

Wyrażenia regularne w JavaScript

W JavaScript wyrażenia regularne są obsługiwane przez obiekt RegExp lub bezpośrednio poprzez literały regex, np. /pattern/flags.

Najważniejsze metody to:

• test() — sprawdza, czy wyrażenie regularne pasuje do ciągu.
• exec() — zwraca dopasowanie lub null.
• Metody łańcuchowe: match(), replace(), search(), split().

Przykłady wyrażeń regularnych w JavaScript

1. Proste sprawdzenie obecności cyfry

const text = "Mam 2 koty.";
const regex = /\d+/;
console.log(regex.test(text)); // true

Opis: Wyrażenie /\d+/ sprawdza, czy tekst zawiera co najmniej jedną cyfrę.

2. Walidacja adresu e-mail

const email = "example@example.com";
const regex = /^[a-zA-Z0-9._%+-]+@[a-zA-Z0-9.-]+\.[a-zA-Z]{2,}$/;
console.log(regex.test(email)); // true

Opis: Podobnie jak w PHP, to wyrażenie sprawdza poprawność adresu e-mail.

3. Wyszukiwanie słów zaczynających się od litery "k"

const text = "kot i królik";
const matches = text.match(/\bk\w*/gi);
console.log(matches); // ["kot", "królik"]

Opis: Wyrażenie \bk\w* wyszukuje słowa zaczynające się od litery k, niezależnie od wielkości liter.

Zaawansowane przykłady wyrażeń regularnych

1. Wyszukiwanie dat w formacie "DD-MM-YYYY"

PHP:

$text = "Dzisiaj jest 01-02-2025.";
if (preg_match('/\b\d{2}-\d{2}-\d{4}\b/', $text, $matches)) {
    echo "Znaleziono datę: " . $matches[0];
}

JavaScript:

const text = "Dzisiaj jest 01-02-2025.";
const regex = /\b\d{2}-\d{2}-\d{4}\b/;
const match = text.match(regex);
if (match) {
    console.log("Znaleziono datę:", match[0]);
}

2. Ekstrakcja hashtagów z tekstu

PHP:

$text = "#programowanie jest super #php #javascript";
preg_match_all('/#\w+/', $text, $matches);
print_r($matches);

JavaScript:

const text = "#programowanie jest super #php #javascript";
const matches = text.match(/#\w+/g);
console.log(matches); // ["#programowanie", "#php", "#javascript"]

Składnia regex JavaScript

Znaki meta

• a|b – Pasuje do a lub b
• . – Dopasowuje dowolny znak (symbol wieloznaczny) z wyjątkiem znaków kończących wiersz
• \w – Dopasowuje znaki słowa (alfanumeryczne i _)
• \W – Dopasowuje znaki niebędące słowami
• \d – Dopasowuje cyfry (0-9)
• \D – Dopasowuje znaki niebędące cyframi
• \s – Dopasowuje znaki odstępu (spacja, tabulator, nowy wiersz)
• \S – Dopasowuje znak inny niż biały
• [\b] – Dopasowuje znaki cofania
• \0 – Dopasowuje znaki NULL
• \n – Dopasowuje znaki nowego wiersza
• \f – Dopasowuje znaki końca linii
• \r – Dopasowuje znaki powrotu karetki
• \t – Dopasowuje znaki tabulacji
• \v – Dopasowuje znaki tabulacji pionowej
• \p{} – Dopasowuje znaki o podanej właściwości Unicode
• \P{} – Dopasowuje znak NIE o podanej właściwości Unicode
• \ddd – Dopasowuje znak o liczbie ósemkowej ddd
• \xhh – Dopasowuje znak o liczbie szesnastkowej hh
• \uhhhh – Dopasowuje znak Unicode o liczbie szesnastkowej hhhh

Klasy znaków

• [a] – Dopasowuje znak w nawiasach kwadratowych
• [^a] – Dopasowuje wszystkie znaki NIE znajdujące się w nawiasach kwadratowych
• [abc] – Dopasowuje wszystkie znaki w nawiasach kwadratowych
• [^abc] – Dopasowuje wszystkie znaki NIE znajdujące się w nawiasach kwadratowych
• [a-z] – Dopasowuje wszystkie znaki z zakresu od a do z
• [^a-z] – Dopasowuje wszystkie znaki NIE znajdujące się w zakresie od a do z
• [0-9] – Dopasowuje wszystkie znaki z zakresu od 0 do 9
• [^0-9] – Dopasowuje wszystkie znaki NIE znajdujące się w zakresie od 0 do 9

Kwantyfikatory

• x+ – Pasuje do co najmniej jednego x
• x* – Pasuje do zera lub więcej wystąpień x
• x? – Pasuje do zera lub jednego wystąpienia x
• x{n} – Pasuje do n wystąpień x
• x{n,m} – Pasuje do od n do m wystąpień x
• x{n,} – Pasuje do n lub więcej wystąpień x

Grupy

• (x) – Dopasowuje x i zapamiętuje dopasowanie
• (?\<n>x) – Dopasowuje x i oznacza je etykietą n
• (?flag:x) – Włącza flagę(y) dla x
• (?flag-flag:x) – Wyłącza flagę(y) dla x

Granice

• ^ – Dopasowuje początek ciągu znaków lub początek wiersza, jeśli ustawiona jest flaga m (wielowierszowa)
• $ – Dopasowuje koniec ciągu znaków lub koniec wiersza, jeśli ustawiona jest flaga m (wielowierszowa)
• \b – Dopasowuje początek lub koniec słowa
• \B – Dopasowuje NIE początek ani koniec słowa
• (?=...) – Dopasowuje kolejny ciąg znaków
• (?!...) – Dopasowuje NIE kolejny ciąg znaków
• (?<=...) – Dopasowuje poprzedni ciąg znaków
• (?<!...) – Dopasowuje NIE poprzedni ciąg znaków

Flagi

• /d – Wykonuje dopasowania podciągów
• /g – Wykonuje dopasowanie globalne (znajdź wszystko)
• /i – Wykonuje dopasowanie bez uwzględniania wielkości liter
• /m – Wykonuje dopasowanie wielowierszowe
• /s – Umożliwia użycie kropki (.) do dopasowywania terminatorów wiersza
• /u – Włącza obsługę Unicode
• /v – Uaktualnienie flagi /u zapewniające lepszą obsługę Unicode
• /y – Wykonuje wyszukiwanie „lepkie”

Podsumowanie

Wyrażenia regularne są niezwykle wszechstronne i przydatne w pracy z tekstem. Zarówno PHP, jak i JavaScript oferują funkcje umożliwiające efektywne korzystanie z tej technologii. Zastosowanie wyrażeń regularnych może znaczenie uprościć rozwiązywanie problemów związanych z walidacją danych, wyszukiwaniem informacji oraz manipulacją tekstu.